I. GENEL BİLGİ

Dünya ekonomi, mali ve ticari düzeni temelde,Uluslar arası Para Fonu (IMF), Dünya Bankası ve Dünya Ticaret Örgütü (WTO) tarafından şekillendirilmekte, diğer kuruluşlar bu düzenin işletilmesine yardımcı olmaktadırlar.

Buna göre dünya ticaret sistemi, bundan sonra Dünya Ticaret Örgütü'nün öngördüğü esaslara göre şekillenecektir.

Demokratik rejimlerin ve piyasa ekonomilerinin dünya çapında yaygınlaşmasının birer aracı olan bu uluslar arası sistemin iyi bir biçimde yürütülebilmesi için, ticaretin serbestleşmesi ve teşebbüsler arası rekabetin korunmasında daha ileri uygulamaların kabul edilmesi gerekmektedir.

Fikri ve sınai haklar konusu, dünya ekonomi ve ticari düzenine de temel teşkil etmektedir. Nitekim, Dünya Ticaret Örgütü fikri mülkiyetin ticaretle ilgili yönlerini de kapsamaktadır.

O halde dünyanın ekonomi ve ticari düzenine temel teşkil eden fikri mülkiyet haklarını tanımak gerekir.

Patent, faydalı model, ticaret ve hizmet markaları, sınai tasarım ve model, ticaret ünvanı ve işletme adı, coğrafi işaretler, yarı iletken ürünlerin topoğrafisi, yeni bitki türleri ve benzeri haklar gibi korunan fikir ürünleri, genel olarak, fikri mülkiyet hakları kavramı içinde değerlendirilmektedir.

Bu çalışmamızda fikri mülkiyet hakkı olarak belirtilen "marka" konusu ele alınmıştır.

II. TANIM

Marka, bir işletmenin mal ve hizmetlerini bir başka işletmenin mal veya hizmetlerinden ayırt etmeyi sağlaması koşuluyla, kişi adları dahil özellikle sözcükler, şekiller, harfler, sayılar, malların biçimi veya ambalajlarının gibi çizimle görüntülenebilen veya benzer biçimde ifade edilebilen, baskı yoluyla yayımlanabilen ve çoğaltılabilen her türlü işarettir (556 sayılı Markaların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname m. 5/I.)

Bu tanıma göre; Taç, Sütaş, Togi, Evinoks, Özdilek, Arçelik, Armani, Cristion Dior, Walt Disney birer markadır.

KHK'nin 5. maddesinde ifade edilen, işaretin "çizimle görüntülenebilme veya benzer biçimde ifade edilebilme, baskı yoluyla yayınlanabilme ve çoğaltılabilmesi" koşulu, sadece iki boyutlu işaretlerin marka olabileceği anlamına gelmez. Bir ses veya melodinin yada üç boyutlu bir işaretin de marka olarak kullanılabilmesi gerekir. Ses veya melodinin notaya dökülmüş şeklinin, üç boyutlu işaretin iki boyutlu resminin "çizimle görüntülenebilme veya benzer biçimde ifade edilebilme, baskı yoluyla yayınlanabilme ve çoğaltılabilme" kapsamında yer aldığı açıktır.

III. TÜRLERİ VE FONKSİYONLARI

Marka çeşitli yönlerden aşağıdaki gruplara ayrılır:

1. Ticaret markaları, hizmet markaları,

2. Ferdi markalar, garanti markaları, ortak markalar,

3. Tanınmış markalar,

4. Temsilci markaları,

5. Topluluk markası,

6. Uluslar arası tescil (Madrid Protokolü).

Markanın ayırt etme, mal veya hizmetin menşeini gösterme, garanti etme, reklam, mutlak hak, koruma gibi ekonomik ve hukuki fonksiyonları bulunmaktadır.

IV. MALİ DEĞERİ

Markanın mail değeri çeşitli yöntemlerle hesaplanabilecek bir miktar paradan ibarettir.

Markanın mali değeri ile anlatılmak istenen, hak sahibine parayla ölçülebilen yarar sağlamasıdır.

Markanın mali değerini, hak sahibine ait işletmenin objektif ve sübjektif durumu belirler.

Hesaplamada önce objektif, sonrada sübjektif durum değerlendirilir.

V. VERGİ HUKUKU YÖNÜNDEN DEĞERLEMESİ

Marka hakkı, maddi olmayan duran varlıklar kapsamına girer.

Marka hakkı, belirli ömrü olan ve süresi sınırlı bir maddi olmayan duran varlıktır.

Gayri maddi duran varlıklar bilançonun aktifinde gösterilir.

Maddi olamayan duran varlıklar, maliyet bedeli ile değerlendirilmekte ve yok edilmeleri de amortisman yolu ile olmaktadır (VUK m. 296/II).

Türk Ticaret Kanununa göre de marka hakları, en fazla maliyet değeri üzerinden bilançoya geçirilir (m. 460/I. II).

Kaza mercilerinin re'sen biçtikleri değerler de emsal bedeli yerine geçer (VUK m. 267/IV).

VI. MARKA HAKKI SAHİBİ VE KAPSAMI

Marka hakkı sahibine marka sahibi denilir. Marka üzerindeki hak mutlak bir haktır. Marka hakkı, sahibine, markanın başkası tarafından kullanılmasını yasaklayan inhisari hak ve yetkiler sağlar.

Üçüncü kişiler, marka hakkı sahibinin izni olmadan markayı kullanamazlar (KHK m. 9). Aksi halde, marka sahibinin bunun önlenmesini isteme hakkı vardır.

VII. TESCİL İÇİN BAŞVURU

Marka hakkı sahibine sağlanan marka koruması tescil yolu ile elde edilir (KHK m. 6).

Marka tescili için yetkili merci Türk Patent Enstitüsü'dür.

Marka tescil başvuruları 556 sayılı Markaların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile Uygulama Şeklini Gösterir Yönetmelik hükümlerine göre yapılır.

Başvuru için gerekli olan belgeler şunlardır (KHK m. 23):

1. Şekli ve kapsamı yönetmelikte belirlenen, başvuru sahibinin kimliğine ilişkin bilgileri de içeren başvuru dilekçesi,

2. Markanın yayına ve çoğaltılmaya elverişli örneği,

3. Markanın kullanılacağı malların veya hizmetlerin listesi,

4. Başvuru ücretinin ödendiğini gösterir belge aslı,

5. Sınıf veya sınıfların ücretinin ödendiğini gösterir belge aslı,

6. Marka vekili tayin edilmiş ise vekaletname,

7. Başvuru sahibi tüzel kişi ise imza sirküleri,

8. Başvuru sahibinin ticaretle uğraştığını gösterir belge.

Bir marka tescil başvurusunun geçerliliği için, başvuru harcının, marka başvurusu araştırma, inceleme ve değerlendirme ücretinin başvuru ile birlikte ödenmesi ve beş adet örneğinin verilmesi şarttır (KHK. m. 81; Yön. m. 13).

VIII. BAŞVURUNUN İNCELENMESİ

Türk Patent Enstitüsü, başvuru için gerekli olan belgelerin varlığı ve herhangi bir şekil eksikliğinin bulunup bulunmadığını öncelikle inceler (KHK m. 29). Enstitü yapacağı inceleme sonucunda aşağıda belirtilen kararlardan birini verir:

1. Eksiklik olmadığı
   Enstitü inceleme sonunda herhangi bir eksikliğin olmadığına karar verirse, marka tescil başvurusu kesinleşir.

2. Uygunsuzlukların ve eksikliklerin giderilmesi
   Enstitü inceleme sonunda başvurunun mevzuata uygun olmadığını saptarsa, uygunsuzlukların ve eksikliklerin giderilmesi için başvuru sahibine iki aylık süre verir.

Enstitü bundan sonra incelemesini başvuru yapma hakkı, mutlak red nedenleri ve rüçhan hakkı yönünden yapar.

IX. BAŞVURUNUN YAYINLANMASI

Başvuru şartları eksiksiz bir şekilde yerine getirilmiş ve reddini gerektirecek bir neden yoksa, marka tescil başvurusu ilgili bültende yayınlanır (KHK m. 33).

Başvurunun yayınlanmasının üçüncü kişiler ve başvuru sahibi yönünden hukuki sonuçları vardır.

X. ÜÇÜNCÜ KİŞİLERİN GÖRÜŞ VE İTİRAZLARI

Marka tescil başvurusunun bültende yayınlanmasından sonra iki farklı gelişme olabilir.

1. Üçüncü kişilerin görüşleri
   Marka başvurusunun yayınından sonra üçüncü kişiler, markanın tescilini önleyen mutlak nedenlerin bulunduğunu belirten yazılı görüşlerini Enstitü'ye sunabilir (HUMK m. 34).

2. İtiraz
   Üçüncü kişiler, marka başvurusunun yayınından sonra, tescili istenen işaret için mutlak veya nispi bir red sebebine ilişkin itirazlarını yapabilir (KHK m. 35/I). İtiraz süresi, marka başvurusunun bültende yayınından itibaren üç aydır.

    

   İtirazlar yazılı ve gerekçeli olarak yapılır.

    

   Enstitü, itiraz üzerine aşağıdaki kararları verebilir:

   1. İtirazın reddine,

   2. İtirazın kabulüne,

   3. İtiraz, başvuruda kullanılmadığı belirtilen mallar veya hizmetlerden bir kısmıyla ilgili olarak geçerli bulunursa, bu mallar veya hizmetlere ilişkin olarak kabul edilir.

XI. TÜRK PATENT ENSTİTÜSÜ KARARINA İTİRAZ VE DAVA

Türk Patent Enstitüsü'nün kararlarına karşı, Enstitü nezdinde itiraz edilebilir (KHK m. 47).

İtiraz, kararın bildiriminden itibaren iki ay içinde yazılı olarak yapılır (KHK m. 49).

Enstitü, itiraz üzerine aşağıdaki kararları verebilir:

1. Enstitü itirazı haklı görürse, kararını düzeltir.

2. Enstitü itirazı reddederse, itiraz Türk Patent Enstitüsü'nün Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kurulu tarafından incelenir (KHK m. 50). Kurul, tarafları görüşlerini bildirmeye davet eder ve incelemesinden sonra kararını verir.

Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kurulunun KHK'nin 47 ila 52 nci maddelerinde belirtilen itiraz işlemleri ile ilgili kesinleşen kararlarına karşı, kesinleşen kararın bildirim tarihinden itibaren iki ay içinde, yetkili mahkemede dava açılabilir (KHK m. 53).

Dava hem Enstitü'ye hem de marka tescil başvurusunda bulunan yada itiraza rağmen başvurusu tescil edilmiş kişiye karşı açılır.

XII. TESCİL

KHK ve ilgili yönetmelik hükümlerine göre başvurusunu eksiksiz yapmış veya eksikliklerini gidermiş ve süresi içerisinde hakkında itiraz yapılmamış veya yapılan itiraz kesin olarak reddedilmiş bir başvuru, tescil edilerek sicile kaydedilir. Başvuru sahibine "Marka Tescil Belgesi" verilir (KHK m. 39/I).

KHK ile sağlanan marka koruması, tescil ile elde edilir ve koruma süresi on yıldır (KHK m. 6).

Tescil ile marka hakkının koruma kapsamı belirlenir.

Tescil ile marka hak sahipliği oluşur. Bundan sonra marka hakkı sahibi, mutlak hak sahibi olur.

XIII. MARKA HAKKINA TECAVÜZ HALİNDE KORUNMASI

Marka hakkı tecavüze uğrayan marka sahibi, özel düzenlemelerden ve genel olarak da Türk Ticaret Kanununun haksız rekabeti düzenleyen hükümlerinden yararlanır.

Marka haklarının korunması ile ilgili esasları, kuralları ve koşulları, özel olarak 556 sayılı KHK ile 4128 sayılı Kanundaki hükümler kapsar.

Marka hakkı tecavüze uğrayan hak sahibi, bu düzenlemelere dayanarak, mahkemeden bazı istemlerde bulunabilir.

A) Hukuki sorumluluk

1. Marka hakkında tecavüz fiillerinin durdurulması davası,

2. Tecavüzün giderilmesi davası,

3. Tecavüzün önlenmesi davası,

4. Tecavüzün tespiti davası,

5. Tazminat davaları

   1. Maddi tazminat davası,

   2. Manevi tazminat davası,

   3. İtibar tazminatı davası,

6. Delillerin tespiti,

7. El koyma,

8. Ürünler üzerinde mülkiyet hakkı tanınması,

9. Markaların silinmesi ve imha,

10. Hükmün ilgililere tebliği, kamuya yayın yoluyla duyurulması ve ilanı,

11. İhtiyati tedbirler,

12. Gümrük korunması.

B) Cezai sorumluluk

Marka hakkına tecavüz halinde verilecek cezalar işlem, fiil ve suça iştirak (katılma) ayırımına bağlı olarak farklılıklar göstermektedir.

Kanuna uymayanlar hakkında hapis cezası, para cezası, işyerinin kapatılması, ticaretten men edilmesi yaptırımları getirilerek, uygulamada etkinliğin sağlanması amaçlanmıştır (KHK m. 61/A).

Markadan doğan haklara verilecek cezaların alt ve üst sınırları aşağıdaki gibidir:

1. Bir yıldan dört yıla kadar hapis cezası,

2. 4.994.000.000 Liradan 16.648.000.000 Liraya kadar para cezası,

3. İşyerlerinin bir yıldan az olmamak üzere kapatılması,

4. Tecavüz edenlerin bir yıldan az olmamak üzere ticaretten men edilmeleri.

XIV. MARKA BELGELERİNDE TESCİL SONRASI YAPILABİLECEK İŞLEMLER